FIP u kota – objawy, diagnostyka i leczenie zakaźnego zapalenia otrzewnej

Zakaźne zapalenie otrzewnej kotów – coraz większy problem kotów domowych.

Zakaźne zapalenie otrzewnej kotów jest chorobą zakaźną, która nastręcza opiekunom zwierząt oraz lekarzom weterynarii bardzo wielu zmartwień. Jest to schorzenie, w przypadku którego spektrum objawów mogących występować u chorujących na nią kotów jest niezwykle duże.

Dlaczego jej diagnostyka jest tak bardzo trudna?

Dlaczego jej diagnostyka jest tak bardzo trudna? A może wcale taka nie jest.

Czym jest FIP i jak powstaje

FIP – zakaźne zapalenie otrzewnej jest chorobą występującą u kotów, u których wirus FCoV ulegnie mutacji. Standardowo wirus FCoV atakuje wyłącznie przewód pokarmowy, a u wielu pacjentów nim zarażonych, infekcja przebiega zupełnie bezobjawowo. Na skutek mutacji, do której może dojść samoistnie, lub przez narażenie pacjenta na przedłużający się stres bądź inne choroby – powstaje wirus, który zaczyna atakować tkanki chorego kota znacznie bardziej agresywnie i w bardzo wielu lokalizacjach.

Czy FIP to wyrok śmierci?

Dawniej FIP uważano za pewny wyrok śmierci dla chorych kotów. Jednak lekarze weterynarii na całym świecie intensywnie poszukiwali skutecznych leków przeciwko tej dotąd śmiertelnej chorobie. Obecnie istnieją obiecujące możliwości leczenia. W Polsce jednak wciąż nie mamy leku, który byłby komercyjnie dostępny i zarejestrowany do leczenia zakaźnego zapalenia otrzewnej u kotów.

Jak dochodzi do zakażenia FCoV

FCoV jest wśród kotów bardzo rozpowszechniony. Zwierzęta zarażają się poprzez kontakt z kałem, śliną i wydzieliną z nosa, ale także przez skażone przedmioty. Często dochodzi również do przeniesienia wirusa z matki na kocięta. Jednak należy pamiętać, że dopiero w wyniku mutacji zakażenie koronawirusem może przekształcić się w FIP.

Rola układu odpornościowego

U zdrowych kotów z prawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym organizm najwyraźniej potrafi zapobiec mutacji FCoV do FIP.

Które koty chorują najczęściej

Jeśli jednak układ odpornościowy kota jest osłabiony, nie jest w stanie skutecznie kontrolować wirusa. Historycznie na FIP najczęściej chorowały koty bardzo młode albo starsze. Niestety, tak jak często to się dzieje w przypadku chorób wirusowych, również ta uległa ewolucji i obecnie mamy do czynienia z FIP u kotów niemalże w każdym wieku. Zdarzają się także przypadku zachorować u kotów w bardzo dobrym stanie i nieosłabionych.

Czynniki ryzyka

Kolejnym czynnikiem ryzyka jest wspólne przebywanie wielu kotów na małej przestrzeni. Koty wielokrotnie zarażają się nawzajem. Zwiększa się więc nie tylko liczba wirusów w organizmie kota, ale także prawdopodobieństwo mutacji wirusa.

Objawy FIP u kotów

Powodem, dla którego zakaźne zapalenie otrzewnej u kotów jest chorobą tak bardzo trudną diagnostycznie jest fakt, iż objawy, które mogą w jej przebiegu występować są bardzo nieswoiste i mogą dotyczyć wielu układów.

Do najczęstszych objawów chorobowych nalezą:

• gorączka
• apatia
• wyniszczenie
• anemia
• powiększenie obwodu brzucha (z powodu gromadzenia się płynu wskutek zapalenia otrzewnej)
• żółtaczka (ikterus)
• niewydolność narządów
• objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego
• zapalenie błony naczyniowej oka

Objawy neurologiczne

Jakie objawy neurologiczne mogą nam sugerować, że nasz pacjent choruje na FIP?

Postać neurologiczna występuje u około 10 procent chorujących kotów i stwierdzamy w jej przebiegu niezborność, przeczulicę, oczopląs, drgawki, zmiany zachowania i uszkodzenia nerwów czaszkowych.

Objawy okulistyczne

Natomiast do najczęstszych objawów okulistycznych należą: zapalenie błony naczyniowej objawiające się spadkiem ciśnienia wewnątrzgałkowej, zmętnieniem komory przedniej oka z powstaniem efektu Flare, przekrwienie tęczówki, zmiana zabarwienia tęczówki. Możemy stwierdzić także – w badaniu histopatologicznym – okołonaczyniowe nacieczenia siatkówki i wieloziarniniakowe zapalenie naczyniówki i siatkówki.

Postacie choroby

Teoretycznie pacjentów zarażonych FIP dzielimy na tych, u których stwierdzamy obecność płynu w jamach ciała (jamie brzusznej, klatce piersiowej) – są to pacjenci cierpiący na postać wysiękową oraz na pacjentów, u których płynu się nie stwierdza – chorujących na postać suchą.

Diagnostyka – postać wysiękowa

W przypadku tej pierwszej grupy, diagnostyka jest bardzo prosta – dostępne są obecnie testy specyficzne RT-qPCR w kierunku FCoV i/lub immunobarwienie na obecność antygenu FCoV. Jest to badanie, które jest złotym standardem w przypadku potwierdzenia FIP.

Diagnostyka – postać sucha

Co natomiast możemy zrobić w przypadku, kiedy mamy do czynienia z pacjentem, u którego podejrzewamy postać bezwysiękową czy inaczej suchą?

W pierwszej kolejności wykonujemy badania podstawowe:

• badania morfologicznego krwi
• pełnego badania biochemicznego krewi z uwzględnieniem min. stosunku albuminy/globuliny oraz profilem trzustkowym
• elektroforezy białek surowicy
• badania ultrasonograficznego jamy brzusznej
• badania RTG

Wyniki laboratoryjne sugerujące FIP to limfopenia, nieregeneracyjna niedokrwistość, wzrost stężenia białka całkowitego w surowicy, hiperglobulinemia, niski stosunek albumin do globulin, wysoki poziom α-1 kwaśnej glikoproteiny i wysokie miano przeciwciał przeciw FCoV.

Samo wysokie miano przeciwciał przeciwko FCoV nie ma wartości diagnostycznej.

Jeżeli wyniki powyższych badań w połączeniu z objawami klinicznymi sugerują nam, że pacjent cierpi na FIP należy w zależności od miejsca lokalizacji zmiany wykonać:

a. u pacjentów ze zmianami narządowych:

• biopsję cienkoigłową z któregokolwiek zmienionego chorobowo narządu/tkanki (np. węzła chłonnego krezkowego) – w celu wykonania z bioptatu badania FCoV RT-qPCR i/lub immunobarwienie na obecność antygenu FCoV

b. u pacjentów z zaburzeniami neurologicznymi:

• badanie płynu mózgowo-rdzeniowy – FCoV RT-qPCR i/lub immunobarwienie na obecność antygenu FCoV ( Sugerować duże prawdopodobieństwo FIP może stwierdzenie w płynie wysokiego stężenia białka (> 0,3 g/l z punkcji podpotylicznej, > 0,46 g/l w próbce z punkcji lędźwiowej), wysokiej liczby komórek (> 0,008 x 109 /l w próbce z punkcji podpotylicznej lub z punkcji lędźwiowej). W cytologii przewaga neutrofili niezdegenerowanych, komórek jednojądrzastych, obecność różnych typów komórek lub przewaga neutrofili niezdegenerowanych i makrofagów. )

c. u pacjentów z zaburzeniami okulistycznymi:

• badanie cieczy wodnistej – RT-qPCR w kierunku FCoV i/lub immunobarwieniena obecność antygenu FCoV

Rozwój diagnostyki

Należy pamiętać, że diagnostyka FIP wciąż ulega modyfikacji z uwagi na bardzo dużą ilość zachorować oraz ciągłe poszukiwanie idealnego testu, mającego jak największą swoistość i specyficzność. Dlatego należy spodziewać się, że ilość komercyjnych testów dostępnych na rynku badań będzie wciąż wzrastać i już niedługo diagnostyka FIP możę uleć dużemu uproszczeniu. Niestety w obecnej chwili, jest to proces skomplikowany, wymagający dużej czujności w kwestii doboru badania i jego interpretacji. Należy pamiętać także, że badania PCR, jak każde inne, mogą być obarczone błędem i wynik ujemny badania nie wyklucza infekcji FIP.

Choroby podobne do FIP

Zakaźne zapalenie otrzewnej jest chorobą, na której temat napisano bardzo wiele publikacji naukowych. I chociaż jej diagnostyka jest bardzo skomplikowana, daje możliwość uratowania wielu kocich pacjentów.

Niestety, aby można było ją leczyć, za każdym razem musimy się upewnić, czy aby na pewno mamy do czynienia z pacjentem chorującym na FIP.

Chorobę tą można bowiem pomylić z bardzo wieloma innymi schorzeniami, min.:

• Limfocytarnym zapaleniem dróg żółciowych lub dróg żółciowych i wątroby
• Toksoplazmozą
• Chłoniakiem
• Ropniem opłucnej
• Septycznym zapalenie otrzewnej
• Zapaleniem trzustki
• Mykoplazmozą
• Kardiomiopatią
• zakażeniami retrowirusowymi FIV, FelV
• neurologiczną postacią koronawirozy

Oraz bardzo wieloma innymi jednostkami chorobowymi

Czy FIP można leczyć?

W Polsce wciąż nie ma leku o oficjalnej rejestracji w kierunku leczenia FIP.

Jednakże przy leczeniu tej choroby stosuje się leki zarejestrowane do leczenia innych jednostek chorobowych oraz leki pilotażowe.

Czy FIP da się wyleczyć?

Tak, FIP da się wyleczyć.

Czy możliwy jest nawrót FIP?

Czy u kota, który przechorował FIP, może pojawić się nawrót tej choroby?

Tak, jest to niestety możliwe. Jednak ponieważ wciąż mamy do czynienia ze zbyt małą ilością wyleczonych kotów oraz faktem, że leczenie to odbywa się od niedawna – nie jesteśmy w stanie wciąż określić jakie są czynniki, które mogą wpływać na nawrót choroby. Brak też oficjalnych publikacji na ten temat.

Bibliografia

1. Zwicklbauer K, Bergmann M, Alberer M, von Both U, Hartmann K. Die feline infektiöse Peritonitis – ein aktueller Überblick [Feline infectious peritonitis – a current overview]. Tierarztl Prax Ausg K Kleintiere Heimtiere. 2025 Apr;53(2):96-102. German. doi: 10.1055/a-2524-3760. Epub 2025 Apr 15. PMID: 40233794.
2. Thayer V, Gogolski S, Felten S, Hartmann K, Kennedy M, Olah GA. 2022 AAFP/EveryCat Feline Infectious Peritonitis Diagnosis Guidelines. J Feline Med Surg. 2022 Sep;24(9):905-933. doi: 10.1177/1098612X221118761. Erratum in: J Feline Med Surg. 2022 Dec;24(12):e676. doi: 10.1177/1098612X221126448. PMID: 36002137; PMCID: PMC10812230.
3. ABCD. Feline infectious peritonitis. General guidelines from the European Advisory Board on Cat Diseases. abcdcatsvets.org/ feline-infectious-peritonitis (March 2021, accessed 6 April, 2022).
4. Hartmann K. Feline infectious peritonitis. Vet Clin North Am Small Anim Pract 2005; 35: 39–79.
5. Addie D. Feline coronavirus infections. In: Greene C. (ed). Infectious diseases of the dog and cat. St Louis, MO: Elsevier, 2012, pp 92–108
6. Pedersen NC. An update on feline infectious peritonitis: diagnostics and therapeutics. Vet J 2014; 201: 133–141.